Rachunki specjalistyczne
Rachunki kredytów węglowych
Europa: unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS)
1. Ramy regulacyjne:
- System EU ETS działa na podstawie dyrektywy 2003/87/WE, wielokrotnie zmienianej, w szczególności dyrektywą (UE) 2018/410 i dyrektywą (UE) 2023/959, która reguluje ograniczanie emisji gazów cieplarnianych w UE.
- System obejmuje około 10 000 elektrowni i zakładów przemysłowych, loty w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz, od 2024 r., transport morski, co odpowiada za około 40% emisji gazów cieplarnianych w UE.
2. Ustalanie limitów i alokacja:
- Limit stanowi maksymalny dopuszczalny poziom emisji, który co roku się obniża, aby zapewnić stopniową redukcję ogólnych emisji. Określa się go w fazach; przykładowo faza 4 (2021–2030) zakładała pierwotnie redukcję o 43% w porównaniu z poziomami z 2005 r.; rewizja z 2023 r. podniosła cel dla objętych sektorów do 62% do 2030 r.
- Uprawnienia są przydzielane bezpłatnie (aby uniknąć ucieczki emisji, tj. przenoszenia przemysłu do krajów o łagodniejszych przepisach dotyczących emisji) lub sprzedawane na aukcjach. Większość uprawnień jest sprzedawana na aukcjach, a pozostała część jest przydzielana na podstawie wskaźników referencyjnych związanych z efektywnością instalacji.
3. Mechanizmy oparte na projektach:
- Do 2020 r. unijny system EU ETS dopuszczał ograniczone wykorzystanie międzynarodowych jednostek z mechanizmu czystego rozwoju (CDM) oraz mechanizmu wspólnych wdrożeń (JI) w ramach Protokołu z Kioto.
- Mechanizmy te umożliwiają przedsiębiorstwom inwestowanie w projekty redukcji emisji w krajach rozwijających się (CDM) lub w innych krajach rozwiniętych (JI) i otrzymywanie w zamian jednostek redukcji emisji (CER lub ERU). Od początku Fazy 4 w 2021 r. jednostki takie nie mogą już być wykorzystywane do celów zgodności z wymogami w ramach EU ETS.
4. Rezerwa Stabilności Rynkowej (MSR):
- Aby przeciwdziałać nadwyżce uprawnień i zapewnić stabilność rynku, UE wprowadziła w 2019 r. rezerwę stabilności rynkowej (MSR). Mechanizm ten dostosowuje podaż uprawnień na rynku, zapobiegając tym samym nadmiernej zmienności cen.
Stany Zjednoczone: programy regionalne i dobrowolne
1. Kalifornijski program handlu uprawnieniami do emisji (Cap-and-Trade):
- Ustanowiony na mocy kalifornijskiej ustawy California Global Warming Solutions Act z 2006 r. (AB 32), kalifornijski program Cap-and-Trade jest najszerszym w USA systemem wyceny emisji dwutlenku węgla, obejmującym zdecydowaną większość emisji w Kalifornii. Ustawodawstwo podpisane we wrześniu 2025 r. przedłużyło jego obowiązywanie, jako „cap-and-invest”, do 2045 r.
- Program ustanawia ogólnogospodarczy limit emisji gazów cieplarnianych i umożliwia podmiotom objętym systemem (np. dużym zakładom przemysłowym, wytwórcom energii elektrycznej i dystrybutorom paliw) handel uprawnieniami. Każde uprawnienie zezwala na emisję jednej tony metrycznej ekwiwalentu CO2.
2. Podział przydziału:
- Uprawnienia są przydzielane w drodze połączenia przydziału bezpłatnego (w celu ochrony branż narażonych na ucieczkę emisji) oraz kwartalnych aukcji prowadzonych przez California Air Resources Board (CARB).
- Przedsiębiorstwa mogą również generować kredyty offsetowe, finansując projekty ograniczające lub usuwające gazy cieplarniane poza sektorami objętymi limitami. Przykłady obejmują projekty leśne, wychwytywanie metanu oraz unieszkodliwianie substancji zubożających warstwę ozonową. Takie offsety są weryfikowane i zatwierdzane przez CARB, na podstawie szczegółowych protokołów mających zapewnić, że odpowiadają rzeczywistej, dodatkowej i trwałej redukcji emisji.
3. Regionalna inicjatywa dotycząca gazów cieplarnianych (Regional Greenhouse Gas Initiative, RGGI):
- RGGI to wspólna inicjatywa stanów północno-wschodnich i środkowoatlantyckich, działająca od 2009 r.; skład jej uczestników zmieniał się w czasie. Koncentruje się na emisjach CO2 z sektora energetycznego.
- Każdy stan uczestniczący w RGGI wydaje uprawnienia do emisji CO2 w drodze aukcji kwartalnych, a uzyskane wpływy są często reinwestowane w efektywność energetyczną, energię odnawialną oraz inne programy służące konsumentom.
- Limit regionalny maleje co roku (o 3% rocznie w latach 2021–2030).
4. Dobrowolne rynki kredytów węglowych:
- Poza rynkami regulowanymi, na całym świecie funkcjonują dobrowolne rynki kredytów węglowych (VCM). Umożliwiają one przedsiębiorstwom, rządom, organizacjom pozarządowym i osobom fizycznym nabywanie kredytów węglowych w celu dobrowolnej kompensacji własnych emisji.
- Jednostki redukcji emisji (kredyty węglowe) na dobrowolnych rynkach (VCM) powstają w ramach projektów takich jak zalesianie, energia odnawialna i inicjatywy lokalnych społeczności. Standardy, takie jak Verified Carbon Standard (VCS), Gold Standard i American Carbon Registry (ACR), regulują te projekty w celu zapewnienia ich integralności.
Obrót kredytami węglowymi
Rynki i mechanizmy obrotu:
1. Rynek pierwotny:
- Aukcje EU ETS: W Europie uprawnienia są przydzielane głównie w drodze aukcji. Aukcje unijne prowadzi giełda European Energy Exchange (EEX); ICE Futures Europe organizuje odrębne aukcje brytyjskiego systemu UK ETS. Giełdy te przeprowadzają regularne aukcje, w których uprawnienia są sprzedawane oferentowi, który zaoferował najwyższą cenę, co zapewnia przejrzysty mechanizm ustalania cen.
- Kalifornijski system handlu uprawnieniami do emisji (Cap-and-Trade): W Kalifornii CARB przeprowadza co kwartał aukcje, wspólnie z Quebekiem, na których podmioty składają oferty na uprawnienia do emisji. Aukcje te są ściśle monitorowane w celu zapobiegania manipulacjom rynkowym i zapewnienia zgodności z przepisami stanowymi.
2. Rynek wtórny:
- Obrót na rynku kasowym i terminowym: Jednostki emisji dwutlenku węgla są przedmiotem obrotu na rynkach wtórnych, gdzie można je kupować i sprzedawać jak każdy inny towar. Najbardziej płynne i przejrzyste rynki działają na platformach takich jak EEX i ICE. Giełdy te oferują kontrakty kasowe, kontrakty terminowe typu futures oraz opcje, co pozwala przedsiębiorstwom zabezpieczać się przed zmiennością cen lub spekulować na przyszłych ruchach cen.
- Obrót pozagiełdowy (OTC): Oprócz obrotu na giełdach wiele transakcji zawieranych jest na rynku OTC. Przedsiębiorstwa handlują tam bezpośrednio ze sobą, często za pośrednictwem brokerów, którzy kojarzą kupujących i sprzedających. Transakcje OTC są mniej przejrzyste, ale oferują większą elastyczność w zakresie struktury kontraktu i warunków dostawy.
3. Dynamika cen:
- Ceny na rynkach uprawnień do emisji dwutlenku węgla zależą od zmian regulacyjnych, ogólnego poziomu limitu emisji, aktywności gospodarczej oraz dostępności offsetów. Cena EUA, na przykład, podlegała znacznym wahaniom pod wpływem takich czynników jak spowolnienie gospodarcze w 2008 roku, reformy unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) oraz oczekiwania dotyczące przyszłej polityki klimatycznej.
Giełdy kredytów węglowych:
1. European Energy Exchange (EEX):
- EEX z siedzibą w Lipsku w Niemczech jest jedną z głównych giełd uprawnień EUA i innych instrumentów węglowych w Europie, oferującą kontrakty natychmiastowe (spot), terminowe (futures) oraz opcje.
- EEX organizuje również aukcje dla państw członkowskich UE, zapewniając przejrzyste alokowanie uprawnień w ramach EU ETS.
2. Intercontinental Exchange (ICE):
- ICE Futures Europe z siedzibą w Londynie jest najbardziej płynnym miejscem obrotu kontraktami futures na EUA i notuje również brytyjskie uprawnienia do emisji. Kontrakty futures na California Carbon Allowance (CCA) są notowane na ICE Futures U.S.
- ICE Futures U.S. notuje również kontrakty futures na uprawnienia RGGI.
3. Chicago Mercantile Exchange (CME):
- CME weszła na rynki emisji dwutlenku węgla, oferując kontrakty terminowe powiązane z dobrowolnymi jednostkami węglowymi. Kontrakty te są znormalizowane, co ułatwia uczestnikom obrót dobrowolnymi jednostkami w uregulowanym otoczeniu.
4. Platformy dobrowolnego rynku jednostek węglowych (kredytów węglowych):
- Platformy takie jak Carbon Trade Exchange (CTX) i Xpansiv CBL stanowią rynki przeznaczone specjalnie dla dobrowolnych kredytów węglowych, wspierając rozwój VCM poprzez przejrzyste ustalanie cen i mechanizmy transakcyjne.
Transfer uprawnień do emisji dwutlenku węgla między bankami
1. Systemy rejestrów:
- Zarówno w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), jak i w programach amerykańskich jednostki emisji dwutlenku węgla są śledzone za pomocą elektronicznych systemów rejestrowych. W Europie jednolity Rejestr Unii, prowadzony przez Komisję Europejską od 2012 r., rejestruje własność i transfery uprawnień; krajowi administratorzy otwierają rachunki i nimi zarządzają.
- W Stanach Zjednoczonych Kalifornia korzysta z systemu Compliance Instrument Tracking System Service (CITSS), natomiast RGGI wykorzystuje własny system CO2 Allowance Tracking System (COATS). Rejestry te zapewniają, że każdy kredyt węglowy jest jednoznacznie zidentyfikowany i nie może zostać policzony dwukrotnie.
2. Zarządzanie rachunkiem:
- Uczestnicy rynku, w tym banki, muszą otwierać rachunki w rejestrze, aby przechowywać i przenosić jednostki węglowe (kredyty węglowe). Rachunki te są podobne do rachunków bankowych, lecz służą wyłącznie do przechowywania instrumentów węglowych i obrotu nimi.
- Banki mogą pełnić rolę podmiotów przechowujących uprawnienia do emisji dwutlenku węgla w imieniu klientów lub uczestniczyć w rynku, handlując na własny rachunek.
3. Przebieg transakcji:
- W przypadku przeniesienia jednostek uprawnień do emisji dwutlenku węgla transakcja jest realizowana za pośrednictwem systemu rejestru, co zapewnia bezpieczny i przejrzysty transfer. Na przykład w EU ETS, gdy jedno przedsiębiorstwo sprzedaje uprawnienia EUA drugiemu, rachunki rejestrowe obu stron są odpowiednio obciążane i uznawane, co odzwierciedla nową strukturę własności.
- Transfer zazwyczaj następuje w czasie rzeczywistym, a rejestr aktualizuje salda niezwłocznie po potwierdzeniu transakcji.
4. Transakcje transgraniczne:
- Transgraniczne przeniesienia kredytów węglowych mogą obejmować różne systemy rejestrowe, w zależności od jurysdykcji. W takich przypadkach konieczna jest koordynacja między rejestrami, aby zapewnić prawidłowe wyksięgowanie kredytów z jednego systemu i zaksięgowanie ich w drugim, z zachowaniem integralności tych kredytów.
- Na przykład przeniesienie uprawnień między unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) a powiązanym szwajcarskim rynkiem uprawnień wymaga synchronizacji między rejestrem unijnym a rejestrem szwajcarskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji.
5. Rozliczanie i rozrachunek:
- W przypadku transakcji zawieranych na giełdach takich jak EEX lub ICE izby rozliczeniowe (np. European Commodity Clearing, ICE Clear Europe) zarządzają procesem rozliczenia i rozrachunku. Zapewnia to wywiązanie się przez kupującego i sprzedającego z ich zobowiązań, ograniczając ryzyko kontrahenta.
- Izba rozliczeniowa działa jako centralny kontrahent, gwarantując transakcję i zapewniając, że jednostki kredytów węglowych zostaną przeniesione dopiero po potwierdzeniu zapłaty.
W ewoluującym otoczeniu zrównoważonych finansów kredyty węglowe stały się kluczową klasą aktywów służącą finansowaniu projektów korzystnych dla klimatu. W ramach zaangażowania w promowanie innowacyjnych rozwiązań International Finance Bank (IFB) dostrzega potrzebę zbadania różnorodnych mechanizmów finansowania, które pozwalają wykorzystać potencjał kredytów węglowych. Niniejszy artykuł omawia główne modele finansowania, ich zalety, ograniczenia oraz sposoby skutecznego ich wykorzystania. Wskazujemy również na wyłaniający się trend w kierunku technicznych kredytów węglowych, zapewniających większą kontrolę nad redukcją emisji.
Mechanizmy finansowania jednostek redukcji emisji (carbon credits)
1. Linie kredytowe zabezpieczone przychodami z kredytów węglowych
Instrumenty kredytowe, takie jak odnawialne linie kredytowe lub kredyty terminowe, są dostosowywane tak, aby wykorzystywać przyszłe strumienie przychodów generowane przez kredyty węglowe. Zapewniają one deweloperom projektów natychmiastową płynność, umożliwiając finansowanie działalności w oczekiwaniu na przychody ze sprzedaży kredytów węglowych.
Zasady działania:
- Pożyczkobiorca ustanawia zabezpieczenie na przewidywanych przychodach ze zweryfikowanych jednostek redukcji emisji dwutlenku węgla (carbon credits).
- Wypłaty środków są dopuszczalne w oparciu o jednostki, których uzyskanie jest przewidywane lub które zostały sprzedane z wyprzedzeniem, a spłata jest powiązana ze zrealizowaną sprzedażą tych jednostek.
Zalety:
- Zapewnia krótkoterminową płynność umożliwiającą utrzymanie lub rozwój działalności.
- Zmniejsza zależność od początkowego zaangażowania kapitału własnego.
- Rozwiązania escrow zapewniają bezpieczne mechanizmy spłaty.
Wady:
- Ograniczona zdolność kredytowa wynikająca ze zmienności rynkowej cen kredytów.
- Wymaga rzetelnej weryfikacji wierzytelności oraz ich zbywalności.
Idealny przypadek zastosowania: Projekty z zakresu energii odnawialnej lub leśnictwa, charakteryzujące się stabilnym i przewidywalnym generowaniem jednostek redukcji emisji (kredytów węglowych) oraz umowami sprzedaży.
2. Źródła przychodów z kontraktów terminowych typu forward
Kontrakty terminowe umożliwiają deweloperom projektów sprzedaż przyszłych kredytów węglowych po z góry ustalonej cenie w celu zabezpieczenia finansowania. Takie podejście zapewnia nabywcom wiarygodną podaż kredytów, a sprzedawcom dostęp do finansowania z góry.
Zasady działania:
- Nabywca zobowiązuje się do zakupu określonej ilości jednostek po ustalonej cenie, zazwyczaj niższej od przewidywanej ceny rynkowej na rynku kasowym.
- Kredytodawcy wykorzystują te kontrakty jako zabezpieczenie udzielanych kredytów.
Zalety:
- Ogranicza zmienność cen poprzez zablokowanie gwarantowanej stawki.
- Zapewnia finansowanie na wczesnym etapie realizacji projektu.
Wady:
- Wiąże sprzedającego stałą ceną, co może skutkować utratą szansy na uzyskanie wyższych cen rynkowych.
- W dużej mierze zależy od wiarygodności kredytowej kupującego.
Idealny przykład zastosowania: projekty we wczesnej fazie, które potrzebują przewidywalnych przepływów pieniężnych na pokrycie kosztów początkowych.
3. Finansowanie oparte na wskaźniku LTV (Loan-to-Value)
IFB może udzielać pożyczek pod zastaw wartości jednostek emisji dwutlenku węgla przy określonym wskaźniku LTV. Mechanizm ten chroni pożyczkodawców przed wahaniami cen, a pożyczkobiorcom umożliwia wykorzystanie posiadanych zasobów uprawnień.
Zasady działania:
- Wartość zastawionych wierzytelności podlega ocenie, a kredyty udzielane są w konserwatywnej wysokości w stosunku do ich wartości (np. 50%–70% wartości wierzytelności).
- Kwota pożyczki zmienia się wraz z tendencjami cen rynkowych.
Zalety:
- Zapewnia elastyczną zdolność pożyczkową dostosowaną do wartości aktywów.
- Ogranicza narażenie kredytobiorcy na dodatkowe wymogi dotyczące zabezpieczeń.
Wady:
- Niższe wskaźniki LTV mogą ograniczać wysokość kapitału dostępnego dla kredytobiorców.
- Zmienność cen kredytu może wymagać dostosowania warunków kredytowania.
Idealny przypadek użycia: Dojrzałe projekty ze zweryfikowanymi jednostkami redukcji emisji na płynnych rynkach (np. EU ETS)
4. Wyspecjalizowane fundusze klimatyczne
Fundusze dedykowane koncentrują się na finansowaniu projektów generujących kredyty węglowe, oferując pożyczki, kapitał własny lub struktury hybrydowe.
Zalety:
- Dostosowane do projektów o istotnym oddziaływaniu na środowisko.
- Często zapewniają wsparcie techniczne w celu maksymalizacji generowania kredytu.
Wady:
- Ograniczona dostępność w niektórych jurysdykcjach.
- Wyższy koszt kapitału w porównaniu z finansowaniem tradycyjnym.
Idealny przypadek zastosowania: Niszowe projekty o wysokich zwrotach środowiskowych i społecznych, takie jak zalesianie lub wychwytywanie metanu.
5.Zielone obligacje
Zielone obligacje to instrumenty dłużne emitowane w celu sfinansowania lub refinansowania kwalifikujących się projektów o pozytywnym wpływie na klimat, których spłata jest powiązana z przychodami z projektu lub ogólnymi przepływami pieniężnymi.
Zalety:
- Przyciąga szeroką grupę inwestorów kierujących się kryteriami ESG.
- Może oferować nieznacznie niższe stopy procentowe tam, gdzie popyt inwestorów jest silny.
Wady:
- Wymaga szczegółowej sprawozdawczości i poświadczeń.
- Początkowe koszty emisji mogą być wysokie.
Idealny przypadek zastosowania: Projekty na dużą skalę o zdywersyfikowanych strumieniach przychodów, takie jak odnawialne źródła energii lub inwestycje infrastrukturalne.
6. Sekurytyzacja kredytów węglowych
Sekurytyzacja polega na połączeniu kredytów węglowych w pulę i wyemitowaniu zabezpieczonego aktywami papieru wartościowego (ABS), oferowanego inwestorom. Model ten dywersyfikuje ryzyko i zapewnia finansowanie z góry.
Zalety:
- Ogranicza ryzyko pojedynczego projektu poprzez łączenie aktywów w pulę.
- Przyciąga inwestorów instytucjonalnych zainteresowanych ekspozycją na rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla.
Wady:
- Złożone struktury i wymogi zgodności z przepisami.
- Wymaga odpowiednio dużego wolumenu uznań, aby uzasadnić koszty.
Idealny przypadek użycia: Agregatorzy lub duże portfele projektów z wieloma źródłami finansowania.
Nowy trend: rozwój technicznych kredytów węglowych
Ostatnio obserwuje się zwrot ku technicznym kredytom węglowym, pochodzącym z projektów, w których redukcję emisji można bezpośrednio kontrolować i kwantyfikować. W przeciwieństwie do kredytów opartych na zasobach przyrody (np. zalesianiu) kredyty techniczne powstają w wyniku procesów inżynieryjnych, takich jak wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) lub bezpośrednie wychwytywanie CO₂ z powietrza (DAC).
Zalety:
- Większa precyzja i przejrzystość w ilościowym określaniu redukcji.
- Bardziej przewidywalne i skalowalne w porównaniu z rozwiązaniami opartymi na naturze.
- Większy popyt ze strony branż poszukujących kredytów węglowych spełniających wymogi compliance.
Wyzwania:
- Wyższe początkowe koszty wdrożenia technologii.
- Ograniczona dostępność na rynkach dobrowolnych w porównaniu z tradycyjnymi jednostkami redukcji emisji.
Potencjalne zastosowanie: Techniczne kredyty węglowe cieszą się rosnącym uznaniem inwestorów i organów regulacyjnych ze względu na swoją wiarygodność, co czyni je idealnymi dla projektów poszukujących stabilnych, długoterminowych strumieni przychodów.
W International Finance Bank oferujemy rozwiązania dostosowane do indywidualnych potrzeb, służące finansowaniu i monetyzacji jednostek redukcji emisji dwutlenku węgla (kredytów węglowych) generowanych w ramach projektów naszych klientów.
- Niezależnie od tego, czy potrzebują Państwo kredytów strukturyzowanych, dostępu do funduszy klimatycznych, czy wsparcia w emisji zielonych obligacji, jesteśmy gotowi być Państwa partnerem.
- W przypadku projektów obejmujących techniczne kredyty węglowe zapewniamy dedykowane wsparcie w zakresie zgodności z przepisami oraz pozyskania konkurencyjnego finansowania odpowiadającego trendom rynkowym. Nasz zespół dba o zrównoważony rozwój, zapewniając jednocześnie sukces finansowy Państwa przedsięwzięć.
- Finansowanie klimatyczne to szybko rozwijający się obszar sektora finansowego, skoncentrowany na finansowaniu inicjatyw przeciwdziałających zmianom klimatu lub ułatwiających przejście na zrównoważone modele biznesowe. Do kluczowych instrumentów należą obligacje transformacyjne, przeznaczone specjalnie dla przedsiębiorstw dokonujących strategicznej zmiany z działalności wysokoemisyjnej na niskoemisyjną. Rosnące znaczenie zyskują ponadto inwestycje w offsety węglowe oraz modele finansowania mieszanego, łączące środki publiczne z inwestycjami prywatnymi. Instrumenty te dostosowują rynki finansowe do globalnych celów zrównoważonego rozwoju, oferując inwestorom możliwość wspierania projektów o istotnym oddziaływaniu środowiskowym. Nadal jednak występują trudności w zapewnieniu mierzalnych i weryfikowalnych rezultatów oraz w ujednoliceniu ram oceny oddziaływania. Wraz ze wzrostem popytu na inwestycje zrównoważone instrumenty finansowania klimatycznego odgrywają kluczową rolę w łączeniu wzrostu gospodarczego z troską o środowisko.
Zachęcamy do kontaktu już dziś, aby przekonać się, jak możemy wcielić w życie Państwa strategię w zakresie kredytów węglowych.
